Cách xác định quyền đối với tài sản số

Để xác định ai có quyền đối với một tài sản số, cần xem xét đồng thời các yếu tố về chủ thể, quá trình tạo lập, quyền kiểm soát, quyền khai thác giá trị và khả năng chuyển giao tài sản đó

Quyền đối với tài sản số được xác định dựa trên những căn cứ nào?

Căn cứ xác định quyền đối với tài sản số thường được xem xét từ nhiều yếu tố khác nhau, trong đó quan trọng nhất là mối quan hệ pháp lý giữa chủ thể và tài sản số

Các căn cứ chính bao gồm:

·         Nguồn gốc hình thành tài sản số

·         Quyền tạo lập hoặc được cấp quyền sử dụng tài sản số

·         Khả năng kiểm soát và quản lý tài sản số

·         Thỏa thuận giao dịch giữa các bên

·         Quy định của nền tảng hoặc hệ thống lưu trữ tài sản số

·         Quy định pháp luật điều chỉnh từng loại tài sản số

Một người sở hữu thông tin đăng nhập hoặc đang giữ quyền truy cập chưa chắc đã là chủ thể có đầy đủ quyền đối với tài sản số. Quyền hợp pháp thường cần được chứng minh thông qua căn cứ tạo lập, giao nhận hoặc chuyển giao quyền

Quyền đối với tài sản số được xác lập như thế nào?

Quyền đối với tài sản số được xác lập khi có căn cứ chứng minh một chủ thể có quyền hợp pháp đối với tài sản đó

Xác lập từ việc tạo lập tài sản số

Một chủ thể có thể phát sinh quyền khi trực tiếp tạo ra tài sản số hoặc được hệ thống ghi nhận là người tạo lập

Ví dụ:

·         Một doanh nghiệp tự phát triển phần mềm và tạo ra mã nguồn thuộc quyền quản lý của doanh nghiệp

·         Một cá nhân tạo ra nội dung số và đáp ứng điều kiện bảo hộ theo quy định pháp luật

·         Một tổ chức phát hành tài sản số trên nền tảng do mình kiểm soát

Tuy nhiên, việc tạo ra một sản phẩm kỹ thuật số không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc có toàn bộ quyền pháp lý. Cần phân biệt giữa quyền sở hữu, quyền khai thác, quyền sử dụng và quyền được phép chuyển giao

Xác lập từ giao dịch hoặc chuyển giao quyền

Quyền đối với tài sản số có thể phát sinh khi chủ thể nhận chuyển giao từ một bên khác thông qua:

·         Hợp đồng mua bán

·         Hợp đồng cấp quyền sử dụng

·         Hợp đồng chuyển nhượng

·         Thỏa thuận cung cấp dịch vụ số

Trong trường hợp này, phạm vi quyền phụ thuộc vào nội dung thỏa thuận. Một bên có thể chỉ được quyền sử dụng tài sản số nhưng không có quyền sửa đổi, sao chép hoặc chuyển giao tiếp cho bên khác

Quyền kiểm soát có vai trò gì trong việc xác định quyền đối với tài sản số?

Khả năng kiểm soát là một yếu tố quan trọng vì nhiều loại tài sản số tồn tại thông qua hệ thống kỹ thuật như tài khoản, khóa truy cập, nền tảng lưu trữ hoặc cơ sở dữ liệu

Chủ thể có quyền kiểm soát thường có khả năng:

·         Truy cập tài sản số

·         Quản lý thông tin liên quan

·         Cho phép hoặc hạn chế quyền sử dụng

·         Thực hiện giao dịch trong phạm vi được pháp luật hoặc thỏa thuận cho phép

Tuy nhiên, quyền kiểm soát kỹ thuật không hoàn toàn đồng nhất với quyền pháp lý

Ví dụ, một người có quyền truy cập vào một tài khoản số có thể đang kiểm soát tài sản trên hệ thống, nhưng nếu tài khoản đó được tạo lập hoặc duy trì bằng hành vi trái phép thì quyền kiểm soát này không tạo thành quyền hợp pháp

Quyền sử dụng và khai thác tài sản số được xác định ra sao?

Quyền sử dụng tài sản số phụ thuộc vào phạm vi quyền mà chủ thể được công nhận hoặc được cấp phép

Một chủ thể có thể có quyền:

·         Sử dụng tài sản số cho mục đích cá nhân

·         Khai thác thương mại

·         Cấp quyền sử dụng cho bên khác

·         Sao chép hoặc phát triển phiên bản mới nếu được cho phép

Ngược lại, một số quyền có thể bị giới hạn bởi:

·         Điều khoản dịch vụ của nền tảng

·         Hợp đồng giữa các bên

·         Quy định về quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ

·         Quy định pháp luật chuyên ngành

Vì vậy, việc sở hữu quyền truy cập không đồng nghĩa với việc có toàn bộ quyền khai thác tài sản số

Quyền đối với tài sản số được chuyển giao dựa trên căn cứ nào?

Việc chuyển giao quyền đối với tài sản số thường dựa trên sự thỏa thuận hợp pháp giữa các bên và khả năng xác định rõ phạm vi quyền được chuyển giao

Một giao dịch chuyển giao cần làm rõ:

·         Tài sản số nào được chuyển giao

·         Chủ thể nào có quyền chuyển giao

·         Quyền nào được chuyển giao

·         Thời hạn sử dụng

·         Phạm vi khai thác

·         Điều kiện hạn chế

Ví dụ, việc chuyển giao quyền sử dụng một phần mềm có thể chỉ cho phép bên nhận sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định, trong khi quyền sở hữu mã nguồn vẫn thuộc về bên phát triển

Đối với tài sản số phụ thuộc vào nền tảng trung gian, việc chuyển giao còn có thể phụ thuộc vào khả năng hỗ trợ của nền tảng đó

Những giới hạn cần lưu ý khi xác định quyền đối với tài sản số

Không phải mọi tài sản số đều có thể được xác lập quyền theo cùng một cách

Một số giới hạn thường gặp gồm:

·         Tài sản số có thể phụ thuộc vào điều khoản của nền tảng

·         Quyền truy cập có thể không đồng nghĩa với quyền sở hữu

·         Quyền sử dụng có thể bị giới hạn về thời gian hoặc mục đích

·         Một số tài sản số có thể chịu sự điều chỉnh của pháp luật về sở hữu trí tuệ, dữ liệu hoặc giao dịch điện tử

Do đó, việc xác định quyền đối với tài sản số cần dựa trên sự kết hợp giữa yếu tố kỹ thuật và căn cứ pháp lý

Quyền đối với tài sản số được xác định dựa trên quá trình tạo lập, kiểm soát, sử dụng, giao dịch và các căn cứ pháp lý liên quan. Việc nắm giữ quyền truy cập chỉ là một dấu hiệu về khả năng kiểm soát, không tự động chứng minh quyền hợp pháp đối với tài sản số

Để xác định chính xác quyền của một chủ thể, cần xem xét nguồn gốc tài sản, thỏa thuận giữa các bên, cơ chế vận hành của nền tảng và quy định pháp luật áp dụng cho từng loại tài sản số