Phân biệt áp dụng pháp luật và thực hiện pháp luật

Thực hiện pháp luật là quá trình các chủ thể pháp luật đưa những quy định của pháp luật vào đời sống thông qua việc thực hiện quyền, nghĩa vụ hoặc tuân thủ các quy định pháp luật trong những hoàn cảnh cụ thể

Các hình thức thực hiện pháp luật phổ biến gồm:

·         Tuân thủ pháp luật: Chủ thể kiềm chế không thực hiện những hành vi mà pháp luật cấm

·         Thi hành pháp luật: Chủ thể chủ động thực hiện những nghĩa vụ mà pháp luật yêu cầu

·         Sử dụng pháp luật: Chủ thể thực hiện các quyền mà pháp luật cho phép

·         Áp dụng pháp luật: Chủ thể có thẩm quyền căn cứ vào pháp luật để ban hành quyết định làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể khác

Trong đó, áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật đặc biệt vì không phải mọi cá nhân, tổ chức đều có quyền thực hiện mà chỉ những chủ thể được nhà nước trao quyền mới có thể tiến hành

Áp dụng pháp luật khác các hình thức thực hiện pháp luật về chủ thể như thế nào?

Điểm khác biệt cơ bản về chủ thể giữa áp dụng pháp luật và các hình thức thực hiện pháp luật khác nằm ở việc ai là người có quyền thực hiện hành vi pháp lý

Chủ thể thực hiện pháp luật thông thường rất rộng

Ở các hình thức như tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật và sử dụng pháp luật, chủ thể có thể là:

·         Cá nhân

·         Cơ quan, tổ chức

·         Doanh nghiệp

·         Các chủ thể khác trong quan hệ pháp luật

Bất kỳ chủ thể nào có năng lực pháp luật và năng lực hành vi phù hợp đều có thể tự mình thực hiện các quy định pháp luật

Ví dụ:

Một công dân không vượt đèn đỏ là đang tuân thủ pháp luật

Một người nộp thuế theo quy định là đang thi hành pháp luật

Một cá nhân ký kết hợp đồng dân sự trong phạm vi quyền của mình là đang sử dụng pháp luật

Trong các trường hợp này, chủ thể tự quyết định hành vi của mình mà không cần có sự cho phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Chủ thể áp dụng pháp luật phải có thẩm quyền nhà nước

Khác với các hình thức trên, áp dụng pháp luật chỉ do chủ thể có thẩm quyền thực hiện

Chủ thể áp dụng pháp luật thường là:

·         Cơ quan nhà nước

·         Người có chức vụ, quyền hạn trong bộ máy nhà nước

·         Một số tổ chức được nhà nước trao quyền thực hiện chức năng quản lý hoặc giải quyết vụ việc pháp lý

Các chủ thể này không thực hiện pháp luật theo tư cách cá nhân thông thường mà nhân danh quyền lực nhà nước để đưa ra quyết định pháp lý

Ví dụ:

·         Tòa án ra bản án giải quyết tranh chấp

·         Cơ quan hành chính cấp giấy phép theo quy định

·         Cơ quan có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính

Trong những trường hợp này, quyết định của chủ thể áp dụng pháp luật có tính bắt buộc đối với các bên liên quan

Vì sao chủ thể áp dụng pháp luật phải có thẩm quyền đặc biệt?

Sự khác biệt về chủ thể xuất phát từ bản chất của áp dụng pháp luật

Khi áp dụng pháp luật, chủ thể không chỉ thực hiện một quy định pháp luật cho chính mình mà còn tiến hành hoạt động mang tính quyền lực nhà nước

Quá trình này thường bao gồm:

·         Xác định sự kiện pháp lý xảy ra trong thực tế

·         Lựa chọn quy phạm pháp luật phù hợp

·         Giải thích và đánh giá tình huống cụ thể

·         Ban hành quyết định pháp lý bắt buộc

Do đó, nếu bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào cũng có thể áp dụng pháp luật thì sẽ dẫn đến tình trạng tùy tiện trong việc sử dụng quyền lực nhà nước và ảnh hưởng đến tính thống nhất của pháp luật

Ví dụ:

Một cá nhân không thể tự ban hành quyết định xử phạt người khác vì không có thẩm quyền nhà nước

Chỉ cơ quan hoặc người được pháp luật giao quyền mới có thể thực hiện hoạt động này

So sánh chủ thể áp dụng pháp luật với các hình thức thực hiện pháp luật khác

Những điểm khác biệt khác giữa áp dụng pháp luật và thực hiện pháp luật

Ngoài chủ thể, áp dụng pháp luật còn khác các hình thức thực hiện pháp luật ở một số điểm:

Về tính chất hoạt động

Thực hiện pháp luật thông thường là hành vi tự giác của chủ thể nhằm thực hiện quyền hoặc nghĩa vụ của mình

Áp dụng pháp luật là hoạt động có tính tổ chức, quyền lực và được tiến hành theo trình tự pháp luật quy định

Về kết quả pháp lý

Các hình thức thực hiện pháp luật khác thường không làm phát sinh một quyết định pháp lý mới

Trong khi đó, áp dụng pháp luật tạo ra văn bản hoặc quyết định pháp lý cụ thể như bản án, quyết định xử phạt, giấy phép hoặc quyết định hành chính

Về mức độ tham gia của cơ quan nhà nước

Tuân thủ, thi hành và sử dụng pháp luật có thể diễn ra mà không cần cơ quan nhà nước can thiệp trực tiếp

Áp dụng pháp luật luôn gắn với sự tham gia của chủ thể có thẩm quyền

Ý nghĩa của việc phân biệt áp dụng pháp luật và thực hiện pháp luật

Việc phân biệt hai khái niệm này giúp xác định đúng vai trò của từng chủ thể trong đời sống pháp luật

Đối với cá nhân, tổ chức:

·         Biết được quyền và nghĩa vụ của mình khi tham gia quan hệ pháp luật

·         Không nhầm lẫn giữa việc thực hiện quyền cá nhân với việc thực hiện quyền lực nhà nước

Đối với cơ quan nhà nước:

·         Xác định đúng phạm vi thẩm quyền

·         Tránh tình trạng áp dụng pháp luật sai thẩm quyền hoặc vượt quá quyền hạn được giao