Cách xác định quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng

Tuy nhiên, sự thỏa thuận này không hoàn toàn tùy ý mà phải nằm trong giới hạn pháp luật cho phép. Việc xác định đúng quyền và nghĩa vụ giúp các bên hiểu rõ trách nhiệm của mình, hạn chế tranh chấp và bảo đảm hợp đồng được thực hiện đúng mục đích

Quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng được hình thành từ sự kết hợp giữa ý chí của các bên và các quy định điều chỉnh quan hệ hợp đồng

Các căn cứ chính bao gồm:

Thỏa thuận của các bên trong hợp đồng

Thỏa thuận của các bên là căn cứ quan trọng nhất để xác định quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng. Khi giao kết hợp đồng, các bên có quyền tự do thống nhất về:

·         Đối tượng của hợp đồng

·         Quyền lợi mà mỗi bên được hưởng

·         Nghĩa vụ phải thực hiện

·         Thời hạn, phương thức thực hiện

·         Trách nhiệm khi không thực hiện đúng cam kết

Ví dụ, trong hợp đồng mua bán tài sản, bên bán có nghĩa vụ giao đúng tài sản, đúng số lượng, chất lượng theo thỏa thuận; bên mua có quyền nhận tài sản và nghĩa vụ thanh toán theo nội dung đã cam kết

Tuy nhiên, thỏa thuận chỉ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ khi không vi phạm điều cấm của pháp luật hoặc trái với nguyên tắc chung của pháp luật

Quy định của pháp luật áp dụng cho hợp đồng

Bên cạnh nội dung do các bên thỏa thuận, quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng còn được xác định dựa trên quy định pháp luật điều chỉnh loại hợp đồng đó

Pháp luật có thể quy định:

·         Điều kiện để hợp đồng có hiệu lực

·         Quyền và nghĩa vụ cơ bản của các bên

·         Trách nhiệm khi vi phạm nghĩa vụ

·         Cách giải quyết hậu quả pháp lý phát sinh

Trong trường hợp hợp đồng không quy định đầy đủ một vấn đề, các quy định pháp luật liên quan có thể được sử dụng để xác định quyền và nghĩa vụ tương ứng

Tính chất và mục đích của từng loại hợp đồng

Mỗi loại hợp đồng có đặc điểm riêng nên quyền và nghĩa vụ của các bên cũng được xác định khác nhau

Ví dụ:

·         Hợp đồng mua bán tập trung vào nghĩa vụ giao tài sản và thanh toán

·         Hợp đồng dịch vụ tập trung vào việc cung cấp và sử dụng dịch vụ

·         Hợp đồng thuê tài sản tập trung vào quyền sử dụng tài sản và nghĩa vụ bảo quản, trả lại tài sản

Do đó, khi xác định quyền và nghĩa vụ cần xem xét bản chất của quan hệ hợp đồng thay vì chỉ dựa vào tên gọi của hợp đồng

Tập quán và thông lệ áp dụng trong một số trường hợp

Trong một số quan hệ hợp đồng, tập quán có thể được sử dụng để xác định quyền và nghĩa vụ nếu pháp luật không quy định cụ thể và các bên không có thỏa thuận khác

Tập quán được áp dụng phải là cách xử sự được thừa nhận rộng rãi trong một lĩnh vực hoặc phạm vi nhất định và không được trái với các nguyên tắc pháp luật

Nguyên tắc thiện chí, trung thực khi thực hiện hợp đồng

Quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng không chỉ được xác định từ nội dung ghi nhận bằng văn bản mà còn chịu ảnh hưởng bởi nguyên tắc thiện chí, trung thực trong quá trình giao kết và thực hiện

Các bên có trách nhiệm:

·         Cung cấp thông tin cần thiết khi giao kết hợp đồng

·         Thực hiện đúng cam kết

·         Không lợi dụng quyền của mình để gây thiệt hại cho bên còn lại

Nguyên tắc này giúp xác định cách thức thực hiện quyền và nghĩa vụ trong những trường hợp hợp đồng chưa quy định rõ

Giới hạn khi xác định quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng

Mặc dù các bên có quyền tự do thỏa thuận, quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng vẫn bị giới hạn bởi các yêu cầu pháp lý nhất định

Các giới hạn thường bao gồm:

·         Không được thỏa thuận nội dung vi phạm điều cấm của pháp luật

·         Không được xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể khác

·         Không được loại trừ trách nhiệm trong những trường hợp pháp luật không cho phép

Vì vậy, một điều khoản trong hợp đồng chỉ có giá trị khi vừa thể hiện ý chí của các bên vừa phù hợp với quy định pháp luật

Việc xác định quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng dựa trên sự kết hợp giữa thỏa thuận của các bên, quy định pháp luật, đặc điểm của loại hợp đồng, tập quán áp dụng và các nguyên tắc thực hiện hợp đồng

Trong thực tế, để xác định chính xác quyền và nghĩa vụ, cần xem xét toàn bộ nội dung hợp đồng cùng các quy định pháp lý liên quan thay vì chỉ dựa vào một điều khoản riêng lẻ