Khi nào được đơn phương chấm dứt hợp đồng?

Việc đơn phương chấm dứt hợp đồng hợp pháp thường phải bảo đảm hai yếu tố: Có căn cứ chấm dứt theo quy định và thực hiện đúng trình tự, thủ tục cần thiết. Nếu một bên tự ý chấm dứt hợp đồng không đúng điều kiện, hành vi này có thể bị xem là vi phạm nghĩa vụ hợp đồng và phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Đơn phương chấm dứt hợp đồng là gì?

Đơn phương chấm dứt hợp đồng là trường hợp một bên quyết định kết thúc việc thực hiện hợp đồng trước thời hạn mà không cần sự thống nhất của bên còn lại.

Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng có thể phát sinh từ:

·         Quy định của pháp luật

·         Điều khoản đã được các bên thỏa thuận trong hợp đồng

·         Việc bên còn lại vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ hợp đồng

Mục đích của quyền này là bảo vệ bên bị ảnh hưởng khi việc tiếp tục duy trì hợp đồng không còn phù hợp hoặc không còn khả năng đạt được mục đích ban đầu.

Một bên được đơn phương chấm dứt hợp đồng trong những trường hợp nào?

Một bên có thể đơn phương chấm dứt hợp đồng khi thuộc một trong các trường hợp phổ biến sau:

Bên còn lại vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ hợp đồng

Đây là một trong những căn cứ thường gặp nhất để đơn phương chấm dứt hợp đồng.

Vi phạm nghiêm trọng có thể là việc một bên không thực hiện nghĩa vụ chính, thực hiện không đúng cam kết hoặc thực hiện hành vi làm cho mục đích giao kết hợp đồng không thể đạt được.

Ví dụ:

·         Bên mua không thanh toán theo thời hạn đã cam kết

·         Bên cung cấp dịch vụ không thực hiện phần công việc quan trọng

·         Bên thuê hoặc bên cho thuê vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ sử dụng, bàn giao tài sản

Trong trường hợp này, bên bị ảnh hưởng có thể có quyền chấm dứt hợp đồng nếu pháp luật hoặc hợp đồng cho phép.

Hợp đồng có thỏa thuận về quyền đơn phương chấm dứt

Các bên có thể thỏa thuận trước về điều kiện và cách thức chấm dứt hợp đồng.

Ví dụ, hợp đồng có thể quy định một bên được quyền chấm dứt nếu:

·         Bên còn lại không hoàn thành nghĩa vụ trong thời hạn nhất định

·         Xảy ra sự kiện ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc thực hiện hợp đồng

·         Một điều kiện đã được xác định trước không còn được đáp ứng

Khi thực hiện quyền này, bên đơn phương chấm dứt phải tuân thủ đúng nội dung đã thỏa thuận.

Xuất hiện trường hợp pháp luật cho phép đơn phương chấm dứt

Một số loại hợp đồng có quy định riêng về quyền đơn phương chấm dứt.

Ví dụ:

·         Hợp đồng lao động cho phép người lao động hoặc người sử dụng lao động chấm dứt trong những trường hợp luật định

·         Hợp đồng dân sự có thể cho phép một bên chấm dứt khi bên kia vi phạm nghĩa vụ hoặc xảy ra điều kiện được pháp luật quy định

Điều kiện cụ thể phụ thuộc vào từng loại hợp đồng và lĩnh vực áp dụng.

Việc tiếp tục thực hiện hợp đồng không còn khả năng đạt mục đích

Trong một số trường hợp, sự thay đổi của hoàn cảnh hoặc hành vi của một bên khiến mục đích giao kết hợp đồng không thể đạt được.

Khi đó, pháp luật có thể cho phép một bên chấm dứt hợp đồng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Điều kiện để đơn phương chấm dứt hợp đồng hợp pháp

Để việc đơn phương chấm dứt hợp đồng có hiệu lực, bên thực hiện cần đáp ứng các điều kiện cơ bản sau:

Có căn cứ chấm dứt hợp pháp

Bên đơn phương chấm dứt phải chứng minh được lý do chấm dứt thuộc trường hợp pháp luật hoặc hợp đồng cho phép.

Không phải mọi bất đồng hoặc khó khăn trong quá trình thực hiện hợp đồng đều là căn cứ hợp pháp để chấm dứt.

Thông báo cho bên còn lại theo quy định

Trong nhiều trường hợp, bên đơn phương chấm dứt phải thông báo cho bên kia trong thời hạn phù hợp.

Việc thông báo giúp bên còn lại biết được việc chấm dứt và có phương án bảo vệ quyền lợi của mình.

Tuân thủ hình thức và thủ tục cần thiết

Một số hợp đồng yêu cầu việc thông báo chấm dứt phải được lập bằng văn bản hoặc thực hiện theo một trình tự cụ thể.

Nếu không tuân thủ thủ tục này, việc đơn phương chấm dứt có thể bị tranh chấp.

Đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật có hậu quả gì?

Nếu một bên tự ý chấm dứt hợp đồng mà không có căn cứ hợp pháp, hành vi này có thể được xem là vi phạm hợp đồng.

Bên vi phạm có thể phải chịu các hậu quả như:

·         Bồi thường thiệt hại cho bên bị ảnh hưởng

·         Thanh toán các khoản nghĩa vụ còn tồn đọng

·         Chịu phạt vi phạm nếu hợp đồng có thỏa thuận

·         Khắc phục hậu quả phát sinh từ việc chấm dứt không đúng quy định

Vì vậy, trước khi đơn phương chấm dứt hợp đồng, bên thực hiện cần kiểm tra kỹ căn cứ pháp lý và nghĩa vụ liên quan.

Cần lưu ý gì khi thực hiện quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng?

Khi muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng, các bên nên lưu ý:

·         Kiểm tra điều khoản về quyền chấm dứt trong hợp đồng

·         Xác định rõ hành vi vi phạm hoặc căn cứ chấm dứt

·         Thu thập tài liệu chứng minh lý do chấm dứt

·         Thực hiện thông báo đúng thời hạn và hình thức

·         Xem xét các nghĩa vụ còn lại sau khi hợp đồng chấm dứt

Việc chuẩn bị đầy đủ căn cứ giúp hạn chế tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên thực hiện.

Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng được áp dụng khi có căn cứ hợp pháp theo quy định của pháp luật hoặc theo thỏa thuận của các bên. Một bên không thể tự ý kết thúc hợp đồng chỉ dựa trên mong muốn cá nhân mà phải bảo đảm điều kiện, trình tự và trách nhiệm liên quan.

Trước khi thực hiện quyền này, các bên cần đánh giá đầy đủ căn cứ chấm dứt, nghĩa vụ thông báo và khả năng phát sinh trách nhiệm pháp lý để tránh rủi ro tranh chấp.